Wspomnienie świętych męczenników Poncjana, papieża, i Hipolita, prezbitera

13 sierpnia w kalendarzu liturgicznym upamiętnia świętych Poncjana i Hipolita. Obchód jest dobrowolny, w kolorze czerwonym. To jedno z najbardziej symbolicznych zestawień w całym kalendarzu: Kościół czci razem papieża i osobę, która przez lata była jego przeciwnikiem jako pierwszy antypapież w historii.

Hipolit był rzymskim kapłanem, jednym z najbardziej płodnych pisarzy chrześcijańskich swojej epoki, autorem dzieła *Odparcie wszelkich herezji*. Reprezentował stanowisko rygorystyczne, krytykując papieży Zefiryna i Kaliksta za zbyt łagodne podejście do chrześcijan popełniających ciężkie grzechy oraz za nieścisłości w nauczaniu o Trójcy Świętej. Około 217 roku został wybrany na biskupa Rzymu przez własne grono zwolenników, tworząc równoległą wspólnotę, która przetrwała pod rządami trzech kolejnych papieży.

W 235 roku cesarz Maksymin Trak wznowił prześladowania, wymierzone głównie w przywódców Kościoła. Zarówno urzędujący papież Poncjan, jak i Hipolit zostali skazani na *damnatio ad metalla* – zesłanie do kopalń na Sardynii, karę uważaną za wyrok śmierci odroczony w czasie ze względu na ekstremalne warunki pracy.

Poncjan podjął wówczas decyzję bez precedensu: 28 września 235 roku zrzekł się urzędu, aby Kościół rzymski mógł wybrać następcę i nie pozostawał bez przywódcy. Jest to pierwsza abdykacja papieska w historii i pierwsze wydarzenie w dziejach papiestwa opatrzone dokładną datą dzienną, zapisaną w *Katalogu liberiańskim*.

Na Sardynii obaj wyzwoleńcy pogodzili się. Hipolit miał wezwać swoich zwolenników do powrotu do jedności z prawowitym biskupem Rzymu, co zakończyło schizmę. Obaj zmarli w kopalniach, prawdopodobnie w 235 roku.

Papież Fabian sprowadził ich ciała z Sardynii i pochował z honorami męczenników: Poncjana w krypcie papieskiej na cmentarzu Kaliksta, Hipolita przy Via Tiburtina. To właśnie ten symboliczny gest – uroczysty pogrzeb dla obu, bez rozróżniania na prawowitego i uzurpatora – stał się podstawą dla ich wspólnego wspomnienia, obchodzonego do dziś.

„Usiłujcie zachować jedność Ducha dzięki więzi, jaką jest pokój.”

Ef 4,3