Wspomnienie świętych męczenników Korneliusza, papieża, i Cypriana, biskupa

16 września Kościół obchodzi wspomnienie dwóch męczenników z III wieku – papieża Korneliusza i biskupa Kartaginy Cypriana. Ich wspólne wspomnienie w liturgii, celebrowane w czerwonym kolorze, nie jest przypadkowe. Zestawiono ich nie tylko ze względu na współczesność, ale przede wszystkim dlatego, że wspólnie rozwiązali spór, który mógł zagrozić jedności Kościoła.

Głównym problemem, z którym się zmierzyli, była kwestia tzw. „upadłych”, czyli chrześcijan, którzy podczas prześladowań za cesarza Decjusza (250-251 r.) wyrzekli się wiary, składając ofiary bogom lub kupując urzędowe zaświadczenia o wyznawaniu pogaństwa. Gdy prześladowania ustały, pojawiło się pytanie, czy mogą oni wrócić do wspólnoty Kościoła.

W tej sprawie wykształciły się dwa stanowiska. Rygoryści, reprezentowani m.in. przez kapłana Nowacjana, twierdzili, że odstępstwo jest nieodwracalne i „upadli” nie powinni być przyjmowani z powrotem. Nowacjan, po wyborze Korneliusza na papieża, ogłosił się antypapieżem, co doprowadziło do schizmy. Z kolei Korneliusz opowiedział się za możliwością powrotu po odbyciu pokuty, co zostało poparte przez synody. Ustanowiono wówczas zasadę, że żaden grzech nie jest na tyle ciężki, by Kościół nie mógł go odpuścić po nawróceniu – zalążek późniejszej praktyki sakramentu pokuty.

Kluczową rolę w obronie stanowiska Korneliusza odegrał Cyprian z Kartaginy. Nawrócony w późnym wieku retor, biskup Kartaginy od ok. 249 r., publicznie uznał Korneliusza za prawowitego papieża i stanowczo zwalczał nowacjanizm. Napisał wtedy dwa fundamentalne dzieła: „O upadłych” i „O jedności Kościoła katolickiego”, w którym zawarł swoją słynną metaforę Kościoła jako matki.

Mimo wspólnego sprzeciwu wobec nowacjanizmu, Cyprian i Korneliusz nie byli w pełni zgodni we wszystkich kwestiach. Później Cyprian popadł w ostry konflikt z następcą Korneliusza, papieżem Stefanem I, dotyczący ważności chrztu udzielanego przez heretyków. Cyprian uważał taki chrzest za nieważny, podczas gdy Rzym obstawał przy jego ważności. Ostatecznie zwyciężyło stanowisko rzymskie, co pokazuje, jak złożona była ówczesna debata teologiczna. Mimo tego sporu Kościół czci obu męczenników, co samo w sobie jest świadectwem ich znaczenia.

Obaj ponieśli śmierć męczeńską. Korneliusz zmarł na wygnaniu w Civitavecchia w 253 r. Cyprian został ścięty 14 września 258 r. pod Kartaginą podczas prześladowań za panowania Waleriana. Jego proces i egzekucja zostały szczegółowo udokument

„Nie może mieć Boga za Ojca ten, kto nie ma Kościoła za Matkę.”

św. Cyprian, O jedności Kościoła