Dzień DNA

25 kwietnia 1953 roku brytyjskie czasopismo „Nature” opublikowało artykuł, który zrewolucjonizował biologię. W rocznicę tej publikacji obchodzony jest Dzień DNA, święto o amerykańskich korzeniach, ale obecnie celebrowane na całym świecie.

Dlaczego Dzień DNA obchodzimy 25 kwietnia?

W tym numerze „Nature” ukazały się trzy prace naukowe. Najbardziej znana, autorstwa Jamesa Watsona i Francisa Cricka, przedstawiała model podwójnej helisy. Pozostałe dwa artykuły, zespołu Maurice’a Wilkinsa oraz Rosalind Franklin i Raymonda Goslinga, zawierały dane rentgenowskie, które były kluczowe dla opracowania modelu. Artykuł Watsona i Cricka liczył niecałą stronę i około 900 słów, a schemat helisy narysowała Odile Crick, żona jednego z badaczy. Kolejność nazwisk na liście autorów ustalono przez rzut monetą.

Kto ustanowił Dzień DNA?

W 2003 roku Kongres Stanów Zjednoczonych przyjął rezolucje ustanawiające 25 kwietnia Dniem DNA. Powodem była pięćdziesiąta rocznica publikacji artykułu oraz zakończenie w tym samym roku Projektu Poznania Ludzkiego Genomu. Początkowo obchody miały być jednorazowe, ale Narodowy Instytut Badań nad Genomem Ludzkim kontynuował je, przekształcając święto w coroczne wydarzenie. Z czasem 25 kwietnia zaczęto nazywać także Światowym Dniem DNA.

Projekt Poznania Ludzkiego Genomu trwał trzynaście lat i zaangażował ośrodki z kilkunastu krajów. Jego celem było odczytanie sekwencji wszystkich trzech miliardów par zasad w ludzkim genomie. W kwietniu 2003 roku ogłoszono zakończenie projektu, uznając, że jego podstawowe założenia zostały zrealizowane, a ewentualne drobne luki nie są warte dalszych kosztów.

Zdjęcie 51 – kontrowersyjny dowód w historii odkrycia DNA

Kluczowym dowodem dla modelu helisy było zdjęcie rentgenowskie oznaczone jako 51, wykonane w laboratorium Rosalind Franklin. Watson zobaczył je bez jej wiedzy. W 1962 roku Nagrodę Nobla otrzymali Watson, Crick i Wilkins, podczas gdy Franklin zmarła cztery lata wcześniej, a nagrody nie przyznaje się pośmiertnie. Spór o to, jak duży wkład miała Franklin w odkrycie, trwa do dziś i jest często przywoływany jako przykład niedocenienia kobiet w nauce.

Jak uczcić Dzień DNA?

W Polsce Dzień DNA nie jest świętem państwowym, ale obchodzą go wydziały biologii, biotechnologii i medycyny, często w ramach festiwali nauki. Można go uczcić na kilka sposobów:

• Wyizolować DNA w domu za pomocą truskawek, płynu do naczyń, soli i zimnego spirytusu – białe kłaczki DNA będą widoczne gołym okiem.
• Zbudować model podwójnej helisy z klocków, cukierków lub drutu, uwzględniając pary zasad A–T i C–G.
• Sprawdzić, na czym polegają komercyjne testy genealogiczne, zanim zdecydujemy się na ich zakup.
• Poznać szczegóły Projektu Poznania Ludzkiego Genomu – trzynastoletniego przedsięwzięcia z udziałem naukowców z kilkunastu krajów.

Ludzki genom składa się z trzech miliardów par zasad, dziedziczonych od rodziców z niewielkimi zmianami, które nazywamy ewolucją.

„It has not escaped our notice that the specific pairing we have postulated immediately suggests a possible copying mechanism for the genetic material.”

James Watson i Francis Crick, „Nature”, 25 kwietnia 1953

Ciekawostki

1. Data 25 kwietnia upamiętnia publikację w „Nature” z 1953 roku, w której James Watson i Francis Crick opisali model podwójnej helisy DNA.
2. Artykuł Watsona i Cricka liczył niecałą stronę i około 900 słów, a kolejność nazwisk autorów rozstrzygnięto rzutem monetą.
3. Kluczowym dowodem dla modelu była fotografia dyfrakcji rentgenowskiej wykonana w laboratorium Rosalind Franklin, znana jako zdjęcie 51.
4. Nagrodę Nobla za odkrycie struktury DNA w 1962 roku odebrali Watson, Crick i Wilkins - Franklin zmarła cztery lata wcześniej, a nagrody nie przyznaje się pośmiertnie.
5. Rezolucje Kongresu z 2003 roku ustanawiały pierwotnie obchody jednorazowe, a coroczny charakter święta zawdzięczamy Narodowemu Instytutowi Badań nad Genomem Ludzkim.