Dzień Czytania Tolkiena

W świecie stworzonym przez J.R.R. Tolkiena, 25 marca to data upadku Saurona oraz zniszczenia Jedynego Pierścienia. Dlatego właśnie tego dnia obchodzony jest Dzień Czytania Tolkiena – jedno z nielicznych świąt, których datę wyznaczyło wydarzenie fikcyjne.

Kto ustanowił to święto?

Inicjatywa wyszła w 2003 roku od Tolkien Society, brytyjskiego stowarzyszenia miłośników pisarza, działającego od lat siedemdziesiątych. Zasada obchodów jest prosta: tego dnia należy czytać Tolkiena, najlepiej na głos i w towarzystwie innych. Organizatorzy co roku ogłaszają hasło przewodnie, wokół którego biblioteki, szkoły i kluby czytelnicze organizują wydarzenia. W Polsce datę tę szczególnie chętnie obchodzą biblioteki i środowiska fantastyki.

Dlaczego akurat 25 marca?

Data pochodzi z chronologii dołączonej do Władcy Pierścieni, gdzie Tolkien opisał wydarzenia z precyzją kronikarza. Wybór nie był przypadkowy również w innym sensie: w tradycji chrześcijańskiej 25 marca to Zwiastowanie, a w dawnej Anglii dzień ten przez wieki rozpoczynał rok kalendarzowy. Tolkien, gorliwy katolik i mediewista, doskonale o tym wiedział.

Kim był Tolkien?

Przed pisaniem był przede wszystkim filologiem – profesorem w Oksfordzie, specjalistą od języka staroangielskiego i badaczem Beowulfa. Co ciekawe, najpierw wymyślał języki, a dopiero potem świat, w którym mogłyby one funkcjonować. Sam przyznawał, że opowieści powstały po to, by języki miały swoich użytkowników.

Walczył w bitwie nad Sommą w 1916 roku i stracił większość przyjaciół z młodości. Doświadczenia wojenne wracają w jego twórczości – w opisach Martwych Bagien i w tym, jak przedstawiona jest wojna: bez gloryfikacji, z ceną płaconą przez zwykłych bohaterów.

Warto pamiętać, jak ogromny był zakres jego pracy. Tolkien tworzył swoją mitologię przez większość dorosłego życia, a Władca Pierścieni powstawał kilkanaście lat. Wiele tekstów uzupełniających ukazało się dopiero po jego śmierci, opracowanych przez syna Christophera, który poświęcił tej pracy kolejne dekady.

Od czego zacząć?

• Hobbit – najkrótszy i najlżejszy, pierwotnie pisany dla dzieci, ale bez infantylizowania.
• Władca Pierścieni – jedna powieść, choć wydana w trzech tomach z powodu kosztów papieru.
• Silmarillion – mitologia świata, wydana pośmiertnie. Trudniejsza, bardziej kronikarska niż powieściowa.
• Listy – dla tych, którzy chcą zrozumieć proces twórczy; Tolkien wyjaśnia w nich swoje decyzje z dużą szczerością.

Tolkien po polsku

Polski czytelnik ma do wyboru kilka przekładów Władcy Pierścieni, a wybór ten bywa źródłem sporów. Tłumaczenie Marii Skibniewskiej uchodzi za klasyczne i to ono zakorzeniło się najmocniej. Późniejsze przekłady poszły w innych kierunkach, w tym w stronę spolszczania nazw własnych – co nie wszystkim się spodobało.

Jak obchodzić 25 marca?

Zgodnie z ideą święta: przeczytać fragment na głos. Sprawdzają się sceny dialogowe, np. rozmowa Bilba z Gollumem lub pożegnanie w Szarej Przystani. Można też sprawdzić, czy lokalna biblioteka organizuje wspólne czytanie – w Polsce takich inicjatyw przybywa z roku na rok.

„Nie każdy, kto błądzi, jest zgubiony.”

J.R.R. Tolkien, „Drużyna Pierścienia”

Ciekawostki

1. Data 25 marca nawiązuje do dnia zagłady Saurona i upadku wieży Barad-dûr w „Władcy Pierścieni”.
2. Pomysł na to święto zrodził się z pytania dziennikarza Seana Kirsta z Syracuse w stanie Nowy Jork, który w 2002 roku zapytał The Tolkien Society, czy istnieje dzień poświęcony wspólnemu czytaniu trylogii, podobny do „Bloomsday” poświęconego twórczości Jamesa Joyce’a.
3. Każdego roku The Tolkien Society wybiera osobny motyw przewodni obchodów, np. przyjaźń, nadzieję czy krajobrazy Śródziemia.