Dzień Kryptologii

Niemieckie, francuskie i brytyjskie wywiady uważały zadanie złamania kodu Enigmy za niemożliwe do wykonania. Polscy matematycy udowodnili, że się mylili – na cześć tego osiągnięcia 25 stycznia obchodzimy Dzień Kryptologii.

Wydarzenia z grudnia 1932 roku

Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski, absolwenci Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Uniwersytetu Poznańskiego, pracując dla Biura Szyfrów Sztabu Głównego Wojska Polskiego, złamali szyfr niemieckiej maszyny Enigma. Zostali zwerbowani po specjalnym kursie kryptologii pod koniec lat dwudziestych XX wieku, gdy polski wywiad zauważył, że Niemcy zaczęli szyfrować komunikację nową maszyną. W lipcu 1939 roku Polacy przekazali sojusznikom brytyjskim i francuskim wiedzę oraz repliki Enigmy podczas tajnego spotkania w Pyrach pod Warszawą.

Dlaczego 25 stycznia

Data nie jest przypadkowa. Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, spadkobierca przedwojennego wydziału, ustanowił Dzień Kryptologii w 2007 roku, w 75. rocznicę złamania Enigmy. Tego samego roku odsłonięto w Poznaniu pomnik kryptologów w kształcie trójkątnego graniastosłupa z cyframi, nawiązujący do matematycznej natury ich odkrycia.

Czym jest kryptologia

Kryptologia to nauka o ochronie informacji, obejmująca tworzenie szyfrów (kryptografia) i ich łamanie (kryptoanaliza). Enigma po grecku oznacza „zagadkę” – to właśnie ta zagadka, rozwiązana metodami matematycznymi, stała się fundamentem powojennej informatyki. Maszyny używane do łamania szyfrów były prototypami pierwszych komputerów.

Co Polacy przekazali Brytyjczykom w Pyrach

Podczas spotkania w Pyrach polscy kryptolodzy przekazali Brytyjczykom i Francuzom nie tylko wiedzę teoretyczną o łamaniu szyfrów, ale także repliki Enigmy i urządzenia wspomagające deszyfrację, zwane „bombami kryptologicznymi”. Na tej podstawie zespół w Bletchley Park, z Alanem Turingiem na czele, rozwijał metody łamania szyfrów przez całą wojnę.

Jak dziś czczona jest pamięć polskich kryptologów

Oprócz wykładów na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza, 25 stycznia IPN składa kwiaty przy ławeczce Mariana Rejewskiego w Bydgoszczy. Rejewski, który zmarł w 1980 roku, nie doczekał uznania na Zachodzie – przez lata Brytyjczycy z Bletchley Park byli kojarzeni ze złamaniem Enigmy, choć polskie rozwiązanie powstało już w 1932 roku.

Jak uczcić Dzień Kryptologii

• Wizyta w Muzeum Techniki lub Muzeum Wojska Polskiego, gdzie można zobaczyć oryginalną Enigmę
• Lektura o pracy Biura Szyfrów i przekazaniu Enigmy aliantom
• Zabawa w szyfrowanie wiadomości – dla dzieci wprowadzenie do tematu

Uniwersytet w Poznaniu organizuje wykłady z informatyki ku pamięci trzech absolwentów, których praca mogła skrócić wojnę o kilka lat.