Wspomnienie świętego Telesfora

W styczniu wspominany jest św. Telesfor, jeden z najwcześniejszych następców św. Piotra. Nie figuruje w kalendarzu powszechnym – jego wspomnienie znajduje się wyłącznie w Martyrologium Rzymskim, obchodzone 5 stycznia, choć w niektórych źródłach pojawia się data 2 stycznia, przypisana w liturgii świętym Bazylemu Wielkiemu i Grzegorzowi z Nazjanzu.

8. biskup Rzymu, sprawujący urząd około lat 126-137, miał greckie pochodzenie. Przed objęciem stolicy papieskiej żył jako pustelnik. Rządził Kościołem w czasach, gdy wspólnota chrześcijańska w Rzymie była niewielka, nieformalna i okresowo prześladowana, a źródła historyczne z tej epoki niemal nie istnieją.

Telesfor wyróżnia się wśród wczesnych papieży tym, że jego męczeństwo jest wcześnie i niezależnie potwierdzone. Św. Ireneusz z Lyonu, piszący około 180 roku, wspomina go jako tego, który „poniósł chwalebne męczeństwo”. W przypadku innych biskupów Rzymu z II wieku informacje o męczeństwie opierają się na późniejszej i mniej wiarygodnej tradycji.

Późniejsze źródła, takie jak *Liber Pontificalis*, przypisują Telesforowi wprowadzenie Mszy o północy w Boże Narodzenie, dodanie hymnu *Chwała na wysokości Bogu* do liturgii oraz ustanowienie siedmiotygodniowego postu przed Wielkanocą. Historycy podchodzą jednak do tych przekazów z rezerwą, ponieważ *Liber Pontificalis* często przypisywał wczesnym papieżom autorstwo zwyczajów, które w rzeczywistości kształtowały się przez stulecia i nie da się ich przypisać jednej osobie.

Przypadek Telesfora ilustruje, jak wygląda badanie źródeł dotyczących wczesnego chrześcijaństwa: mamy pewność co do jego imienia, przybliżonego czasu urzędowania i męczeńskiej śmierci, ale reszta to rekonstrukcja lub późniejsze dopowiedzenia. To niewiele, ale w kontekście II wieku – stosunkowo dużo.

„Chwała na wysokości Bogu, a na ziemi pokój ludziom dobrej woli.”

Łk 2,14