Dzień Czerwonego Kapturka

Dzień Czerwonego Kapturka obchodzony jest 19 lipca i poświęcony jest jednej z najbardziej rozpoznawalnych baśni świata. Pochodzenie samej daty nie jest udokumentowane i nie wskazuje się pomysłodawcy, natomiast historia opowieści, której dotyczy, jest zbadana bardzo dokładnie i okazuje się znacznie ciekawsza niż wersja, którą znamy z przedszkola.

Baśń starsza niż jej autorzy

Historia dziewczynki spotykającej w lesie wilka krążyła w europejskiej tradycji ustnej długo przed spisaniem. Badacze klasyfikują ją jako osobny typ w międzynarodowym katalogu wątków baśniowych, a jej warianty notowano w wielu regionach Europy.

Wersje ludowe bywały brutalne i pozbawione morału w dzisiejszym rozumieniu. W niektórych bohaterka ratuje się sama, wykorzystując spryt i podstęp, bez pomocy jakiegokolwiek myśliwego. To istotna różnica wobec wersji, którą znamy.

Perrault i bracia Grimm

Pierwszy zapis literacki opublikował Charles Perrault w 1697 roku, w zbiorze baśni znanym jako opowieści Babci Gąski. Jego wersja kończy się źle: wilk zjada babcię i dziewczynkę, i na tym historia się urywa. Perrault dopisał do niej wierszowany morał ostrzegający młode panny przed zbyt ufnym słuchaniem obcych, co jednoznacznie wskazuje, do kogo tekst był adresowany.

Dopiero Jacob i Wilhelm Grimmowie, publikując swoją wersję w 1812 roku, dołożyli zakończenie z ratunkiem. To u nich pojawia się myśliwy, który rozcina brzuch wilka i uwalnia obie bohaterki. Ta wersja przyjęła się w kulturze i to ona trafiła do książeczek dla dzieci.

Czerwony kaptur i jego znaczenia

Sam czerwony nakrycie głowy jest dodatkiem Perraulta i nie występuje w większości wersji ludowych. Interpretacji dorobiło się mnóstwo: od symboliki dojrzewania, przez ostrzeżenie obyczajowe, po odczytania czysto praktyczne, według których to po prostu wyrazisty szczegół ułatwiający zapamiętanie postaci.

Warto zachować tu ostrożność, bo wokół tej baśni narosło wiele efektownych teorii podawanych jako pewniki. Bezpieczniej traktować je jako propozycje odczytań, a nie ustalenia.

Kapturek w kulturze

Trudno o baśń częściej przetwarzaną. Doczekała się dziesiątek adaptacji filmowych, animacji, oper, baletów, komiksów i wersji parodystycznych, a jej schemat wykorzystuje się w reklamie i w literaturze dla dorosłych.

• w Polsce funkcjonuje w klasycznych zbiorach baśni oraz w licznych wydaniach ilustrowanych
• postać wilka stała się skrótem myślowym używanym daleko poza baśnią
• przedstawienia teatralne dla dzieci opierają się zwykle na wersji Grimmów, jako łagodniejszej
• wersje współczesne często odwracają role, czyniąc z bohaterki postać aktywną, co jest powrotem do wariantów ludowych

Jak obchodzić 19 lipca

Święto sprawdza się przede wszystkim jako pretekst do czytania z dziećmi. Ciekawym pomysłem jest przeczytanie dwóch wersji jednego dnia, Perraulta i Grimmów, i zapytanie dziecka, która podoba mu się bardziej i dlaczego. Odpowiedzi bywają bardziej przemyślane, niż dorośli zakładają.

Biblioteki i domy kultury organizują tego dnia zajęcia, konkursy plastyczne i przedstawienia. W wersji domowej wystarczy czerwona chusta zamiast kaptura i koszyk, bo reszta scenografii i tak powstaje w wyobraźni. Dla dorosłych ciekawszym punktem programu jest sprawdzenie, jak brzmiały te warianty, w których dziewczynka radziła sobie sama.