Dzień Buraka

Pierwsza na świecie cukrownia wykorzystująca buraki cukrowe powstała na terenie dzisiejszej Polski – w Konarach pod Wołowem na Dolnym Śląsku, na początku XIX wieku. Dzień Buraka, obchodzony 24 listopada, to święto warzywa, które zrewolucjonizowało europejską gospodarkę i na stałe zagościło w polskiej kuchni, stając się tak powszechnym, że często go nie zauważamy.

Geneza święta

Pochodzenie daty 24 listopada nie jest dokładnie udokumentowane – nie ma oficjalnego organizatora ani znanego inicjatora. Święto funkcjonuje w kalendarzach, a jego popularność wzrosła dzięki mediom branżowym i środowiskom promującym sezonowe warzywa. Termin jest logiczny: to czas, gdy buraki są już zebrane i trafiają do przechowywania w kopcach lub piwnicach.

Burak – przemysłowa rewolucja

W XVIII wieku niemiecki chemik Andreas Marggraf udowodnił, że cukier zawarty w burakach jest identyczny z cukrem trzcinowym. Jego uczeń, Franz Karl Achard, rozwinął to odkrycie na skalę przemysłową, a przy wsparciu króla pruskiego uruchomił w Konarach pierwszą cukrownię buraczaną na świecie.

Skutki były ogromne: Europa uniezależniła się od importu cukru trzcinowego z kolonii, a uprawa buraka stała się podstawą rolnictwa, również w Polsce. Ruiny tej historycznej cukrowni w Konarach można zobaczyć do dziś.

Dwie odmiany buraka

Warto rozróżnić dwie odmiany buraka, mimo że w języku potocznym nazywane są tak samo. Burak cukrowy to biała, wydłużona odmiana uprawiana wyłącznie na cukier i paszę. Burak ćwikłowy to ten, który trafia na nasze talerze – ciemnoczerwony, zawierający barwniki z grupy betalain, które mogą zabarwiać mocz i stolec, co często wywołuje niepotrzebny niepokój.

Składniki odżywcze buraka

• Azotany – przekształcane w organizmie do tlenku azotu, który rozszerza naczynia krwionośne. Dlatego sok z buraka jest popularny wśród sportowców wytrzymałościowych.
• Kwas foliowy i żelazo – stąd przekonanie, że burak pomaga w walce z anemią.
• Błonnik i betaina – wspierające pracę wątroby i jelit.
• Niska kaloryczność, ale wysoka zawartość cukrów prostych, co ma znaczenie przy dietach dla cukrzyków.

Warto też wspomnieć o botwince – młodych liściach buraka wraz z korzonkami. To rzadki przypadek, gdy w polskiej kuchni wykorzystuje się całą roślinę, a liście dorosłego buraka, zwykle wyrzucane, można przyrządzać tak samo jak szpinak.

Burak w języku polskim

Słowo „burak” weszło do polszczyzny nie tylko jako nazwa warzywa, ale także jako obelga określająca osobę prostacką i pozbawioną ogłady. To niesprawiedliwe, biorąc pod uwagę, jak ważną rolę burak odegrał w historii – ratował ludzi przed głodem i stał się podstawą przemysłu cukrowniczego. Etymologia tego przeniesienia nie jest jasna, ale wiąże się je z pogardliwym określaniem mieszkańców wsi.

Jak świętować 24 listopada?

W listopadzie buraki są w pełni sezonu, więc możliwości kulinarne są liczne: barszcz czerwony, ćwikła z chrzanem, botwinka z zapasów, buraki zapiekane z kozim serem lub pieczone w soli. Dla ciekawszych smaków warto spróbować kwasu buraczanego – fermentowanego napoju, który zyskuje na popularności jako polski odpowiednik kombuchy i jest podstawą doskonałego barszczu.