Dzień Archiwisty

Dzień Archiwisty obchodzony jest w Polsce 30 września, w dniu wspomnienia liturgicznego św. Hieronima, patrona archiwistów. Święto zostało ustanowione w 2019 roku przez ówczesnego Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, dr. Pawła Pietrzyka, aby zwrócić uwagę na zawód archiwisty, który na co dzień pozostaje niewidoczny dla społeczeństwa.

Kto i po co ustanowił Dzień Archiwisty

Decyzja o ustanowieniu święta była świadomym działaniem mającym na celu integrację środowiska archiwistycznego. Celem było docenienie nie tylko archiwistów państwowych, ale także tych pracujących w archiwach zakładowych, kościelnych i społecznych. Święto miało również pokazać, że archiwum to nie tylko magazyn starych dokumentów, lecz instytucja zaufania publicznego, pełniąca istotną rolę w zachowaniu dziedzictwa historycznego.

Dzień Archiwisty jest świętem branżowym, nie jest dniem wolnym od pracy. Obchodzony jest zawsze 30 września, niezależnie od dnia tygodnia. Główne wydarzenia odbywają się w Archiwach Państwowych w całej Polsce, gdzie organizowane są dni otwarte, wystawy i spotkania.

Dlaczego patronem jest św. Hieronim

Św. Hieronim ze Strydonu, zmarły w Betlejem na początku V wieku, jest znany przede wszystkim jako autor łacińskiego przekładu Biblii, zwanego Wulgatą. Przez ponad tysiąc lat był to podstawowy tekst zachodniego chrześcijaństwa. Praca nad Wulgatą wymagała godzin spędzonych nad rękopisami, porównywania wersji i ustalania wiarygodności zapisów – co jest bardzo zbliżone do pracy archiwisty.

Św. Hieronim jest patronem wielu zawodów związanych z pracą z tekstem, w tym tłumaczy, bibliotekarzy, biblistów i archeologów. Jego wspomnienie liturgiczne 30 września zbiega się z Międzynarodowym Dniem Tłumacza, co dodatkowo podkreśla znaczenie tego święta dla różnych profesji związanych z dokumentacją.

Na czym polega praca archiwisty

Praca archiwisty nie ogranicza się jedynie do przechowywania dokumentów. Najważniejszym zadaniem jest decydowanie, które dokumenty mają być zachowane, a które mogą zostać wybrakowane. Proces brakowania akt jest nieodwracalny, co czyni go jednym z najtrudniejszych aspektów pracy archiwisty.

• Gromadzenie i ocena wartości dokumentacji przekazywanej przez urzędy, sądy i instytucje
• Opracowanie zasobu, czyli nadanie mu odpowiedniego układu i opisu, co umożliwia późniejsze odnalezienie dokumentów
• Zabezpieczanie i konserwacja materiałów, zarówno tradycyjnych (papier), jak i cyfrowych
• Udostępnianie akt badaczom, urzędom oraz osobom prywatnym, np. w sprawach spadkowych czy emerytalnych
• Digitalizacja i publikacja skanów dokumentów w ogólnodostępnych bazach online

Digitalizacja dokumentów znacząco zmieniła charakter pracy archiwisty. Dokumenty, które jeszcze dwadzieścia lat temu wymagały osobistej wizyty w konkretnym mieście, dziś są w dużej mierze dostępne online, co otworzyło archiwa dla genealogów amatorów i osób poszukujących informacji o swoich przodkach.

Dzień Archiwisty a Międzynarodowy Dzień Archiwów

Choć oba święta dotyczą archiwistyki, różnią się charakterem i datą obchodów. Międzynarodowy Dzień Archiwów przypada 9 czerwca i upamiętnia powstanie Międzynarodowej Rady Archiwów w 1948 roku pod patronatem UNESCO. Polski Dzień Archiwisty, obchodzony 30 września, jest młodszy i skupia się na ludziach, a nie na instytucjach, podkreślając rolę archiwistów w zachowaniu dziedzictwa kulturowego.

Jak obchodzić Dzień Archiwisty

Archiwa Państwowe organizują tego dnia szereg wydarzeń, takich jak dni otwarte, wystawy, warsztaty i pokazy pracowni konserwatorskich. Jest to wyjątkowa okazja, aby zobaczyć od środka, w jakich warunkach przechowywane są akta historyczne, np. dokumenty sprzed 400 lat.

Dobrym sposobem na uczczenie Dnia Archiwisty jest również zadbanie o własne archiwum rodzinne. Pudła ze zdjęciami, listami i dokumentami po przodkach często niszczeją, jeśli nie są odpowiednio przechowywane i opisane. Warto wykorzystać ten dzień, aby uporządkować rodzinne pamiątki, opisać fotografie (póki żyją osoby, które mogą pomóc w identyfikacji) i zapoznać się z bazami danych archiwów, np. zeskanowanymi księgami metrykalnymi, które mogą być pomocne w badaniach genealogicznych.